niderlandakan (niderlandakan) wrote,
niderlandakan
niderlandakan

Ու՞մ է պատկանում մեր հայրենիքը

Յովել Շնորհօքեան
(Մեր հատուկ թղթ.)

Փարիզ, հունիս 2015

Անցած դեկտեմբերին ես Դուբայում հանդիպեցի իմ զարմիկ Մարտիկին,
որը վերջերս էր Հալեպից տեղափոխվել այդտեղ, իր արտադրամասով,
սարքավորումներով, աշխատուժով` բաղկացած 25 հայ ոսկերիչներից,
բոլորն էլ իրենց ընտանիքների ուղեկցությամբ: Ճաշի ընթացքում նա ասաց.
<<Ես կնախընտրեի Դուբայի փոխարեն տեղափոխվել Հայաստան:
Ես այնտեղ ունեմ տուն, իմ սիր՛տն այնտեղ է…Այստեղ մեր երեխաները
չեն սովորի հայերեն գրել և կարդալ, և Աստված գիտի, թե ում հետ նրանք
կամուսնանան…>>:

Մարտիկը հույզերով լի էր: Նա տարվա ընթացքում մի քանի անգամ գնացել էր Հայաստան, սկսել էր այնտեղ շինարարական բիզնես և ավարտին էր հասցրել մի բնակելի կառույց Երևանում: Իր խմբի հետ նա մտածել էր տեղափոխվել այնտեղ, գնացել էր այնտեղ մի քանի անգամներ, իր ընկերների հետ քննարկել էր իր մտադրության մասին, ովքեր այնտեղ արդեն իսկ ունեին  արտադրամասեր: Բյուրոկրատական դժվարություններն(read Rapapaort article), ի հայտ գալով դանդաղորեն տարածվեցին հասարակության գործունեության վրա, արտահանման և ներմուծման ընթացքում ապրանքները շաբաթներով ետ մնացին, նա հրաժարվեց: Երբ ես հարցրեցի, նա բացատրեց. <<Թանկարժեք զարդեր պատրաստելու համար ես օրական 2 կգ ոսկի եմ օգտագործում:


Երևան, Ոսկուցուցահանդես 2014 – տեղի է ունեցելՄերիդյանկենտրոնում

Առաջին օրը գնում էի ոսկին, երկրորդ օրն առաքում և ստանում
վճարը: Հայաստանում ես կարիք ունեի աշխատանքի մեջ
ներառել ավելի քան 50 կգ ոսկի, ինչն անօգուտ էր>>: Նա հրաժարվեց,
չկարողացավ միջոցներ ներդնել:

Համակարգի դեմ  պայքարելը հեշտ չէ: Նույնիսկ
Հայ Ոսկերիչների Ասոցիացիան, չնայած որ կառավարության կողմից
ունեցել էր աջակցություններ, անցած տարվա Երևանի Ոսկու ցուցադրության
ընթացքում բախվել է այս նույն բյուրոկրատական խոչընդոտին:

* * * * * * * * *

Անցած շաբաթ ես տեղեկացա, որ Հայաստանում իմ ընկեր Հակոբի
արտադրամասը` հզոր հարյուրավոր աշխատողներով, գրեթէ
դադարեցրել էր իր արտադրությունը: Ողջ տաիների ընթացքում ես
հպարտանում էի Հակոբի նուրբ ոսկերչական իրերով` պատրաստված
հայ հմուտ ոսկերիչների կողմից և նրա հռչակավոր ապրանքանիշով`
ցուցադրված Հոնգ Կոնգի, Սինգապուրի, Դուբայի, Փարիզի և Մանհաթանի
5-րդ Պողոտայի լավագույն ցուցանակներին: Ի՞նչ կպատահի նրա
աշխատողներին: Հակոբը հավանաբար իր հմուտ վարպետ ոսկերիչներին
կտեղափոխի իր արտասահմանյան արտադրամասերը, իսկ մյուսները՞…




*******************


Որոշ ամիսներ անց ես Փարիզում հանդիպեցի մի տիկնոջ իր վեցից տաս տարեկան տարիքային սահմանի  երեք երեխաների հետ, բոլորն էլ քաղաքավարի հագնվածքով և պահվածքով: Նրանք մեկ օր առաջ էին ժամանել Երևանից և կտեղափոխվեին դեպի Ֆրանսիայի ծայրամասային քաղաք: Հայաստանում տիկինը լսել էր, որ իրենք կունենան ավելի լավ շանս ստանալու իրենց ներգաղթի փաթեթը Ֆրանսիայի ծայրամասում:  Նախորդ գիշերը նրանք անցկացրել էին “Paris Gare de Lyon” գնացքի կանգառում և ոչ մի գաղափար չունեին, թե որտեղ են անցկացնելու մնացած գիշերները : Նրանք Ֆրանսիայում ոչ մեկը չունեին : Ես փորձեցի բացատրել, որ կյանքն այստեղ հեշտ չէ, որ նրանք կարող էին ավելի լավ լինել Հայաստանում: Այդ կնոջ համար նրանք հասել էին… Էլդորադո : Իրենց վիզաներից յուրաքանչյուրի համար 5000 դոլլար վճարելու դիմաց նրանք վաճառել էին իրենց տունը:

Փարիզ, Gare de Lyon սպասասրահ

Ես մտածում եմ Մարտիկի, նրա աշխատողների, իրենց ընտանիքների,
իրենց Հայրենիքից զրկված լինելու, իրենց հողի, այն հնարավորության
շուրջ, որ տալիս է մեզ պահպանել եւ փոխանցել մեր մշակութային
ժառանգությունը, մշակութային ժառանգությունը որպես արժեքավոր
ժառանգություն, որը մենք կցանկանայինք փոխանցել մեր երեխաներին:

Ես մտածում եմ Հակոբի աշխատողների մասին, որոնցից ոմանք որոշ ժամանակ
պիտի մնան Բրյուսելի, Փարիզի կամ Լոս Անգելոսի փողոցներում, հենց այն
տիկնոջ նման, ում ես հանդիպեցի Փարիզում մի քանի ամիս առաջ: Նրանք հետո
հաջողության կհասնեն և կձուլվեն իրենց նոր, ընդունված «հայրենիքում»:

Մյուս կողմից մտածում եմ սփյուռքում մեր հայ ձեռնարկատերերի մասին, որոնք
աշխատեցնում են տասնյակ հազարավոր աշխատուժ Չինաստանում,
Վիետնամում և Թայլանդում, ովքեր որակյալ աշխատողների կարիք ունեն:
Ասիայի ներկայիս գնաճով պայմանավորված, Հայաստանում աշխատուժն ավելի
էժան է, որտեղ մարդիկ կրթված են և վստահաբար ավելի հմուտ: Ի՞նչն է որ արգելք
կհանդիսանա սփյուռքի ձեռնարկությունների համար իրենց գործը
դեպի Հայաստան տեղափոխելու համար:


Ալեքսեյ Միխայիլովիչ արքայի Ադամանդե բազկաթոռը, արքունի գահերից ամենաշատ մշակվածը
պատրաստվել է պարսկահայ արհեստավորների կողմից 1659թ.-ին և տրվել է արքային Հայ
առևտրային ընկերության վաճառականների կողմից: Գահը պատրաստված է սանդալի փայտից`
պատված ոսկիով.

Որտե̑ղ ենք մենք սխալվել:

Արհեստների որոշ տեսակներ ժառանգված են մասնավորապես
մարդկանց հատուկ խմբերի կողմից. հատվածներից մեկը, որտեղ
հայերը հայտնի են իրենց գերազանցությամբ ոսկերչությունն է:
Ինչպես պարսիկներն են հայտնի իրենց գորգագործության արվեստի
հմտությամբ, այնպես էլ հայերը հինավուրց ժամանակներից ոսկով
և թանկարժեք մետաղներով աշխատելու վարպետներ են:
Պատմականորեն լիներ դա Օսմանյան կայսրությունը կամ Ցարական
կայսրությունըն, սուլթաններն ու ցարերը դիմել են հիմնականում հայ
ոսկերիչներին:

Խորհրդային Միությունը տեսնում էր այդ տաղանդը հայերի շրջանում
եւ իրենց ոսկերչության ու ադամանդագործության ոլորտները
կենտրոնացված էին հիմնականում Հայաստանում:

Հայաստանում այժմ 15000 մարդ կա, որ աշխատում է ոսկերչության ոլորտում,
բայց այս թիվը էական չի: Հայ ոսկերիչը հստակաբար ճանաչցված է միջազգային
շուկայի մէջ որպէս հմուտ վարպետ:

Որտե̑ղ ենք մենք սխալվել:

Ես մտածում եմ սփյուռքի ակտիվության մասին, բացառությամբ վերոնշյալ
ձեռներեցների, բացառությամբ բարերարների, Հայաստանը ֆինանսապես սատարողների:


Չարլի Չապլինի
պողպատից քանդակը ասեղի
անցքում տեղավորված:
Յուրաքանչյուր
աշխատանք արված է ձեռքով
ավանդական գործիքների միջոցով`
պատրաստված պրն.
Տեր-Ղազարյանի կողմից

Ֆրանսիայում մենք ունեցել ենք հայ նախարարներ էկոնոմիկայի, արդյունաբերության
ոլորտում, ինչպէս նաեւ երկրի վարչապետ…
Ֆրանսիայում, որն օրենքի երկիր է, օժտված շուկայական տնտեսությամբ:
Թուրքիայում, մենք ունեցել ենք հայ, ով դարձավ հանրապետության
նախագահի խորհրդականը:
Թուրքիայում, համաշխարհային 20 լավագույն տնտեսություն ոընեցող
երկրների հպարտ անդամներից մեկը:

Ես մտածում եմ այն քաղաքական գործիչների և տնտեսագետների մասին,
ովքեր ոչ միայն ծագմամբ են հայ, այլ հայ են <<սրտով և հոգով>>, ովքեր,
իհարկե, ունեն իրենց ներդրումը, եթե կոչ են անում:

Մենք` սփյուռքահայերս, ովքեր զրկված ենք հայրենիքից և կարոտում ենք այն, ինչպես մարդը որ խեղդվում է առանց օդի, Հայաստանի հողի վրա ոտք դնելիս դառնում ենք հուզառատ: Մենք ավելի հուզառատ ենք լինում, երբ Սփյուռքի նախարարին կամ վարչապետին հյուրն ենք լինում կամ, երբ ընդունում են մեր մասնակցությունը Հայաստան-Սփյուռք համաժողովին:

Մենք չպե̑տք է քայլեր ձեռնարկենք, այլ ոչ թե երկար լսենք և նախարարների ելույթներով շարժվենք:


Չինաստանի Հայ գործարարները ցեղասպանության հարյուրամյակին

Մենք չպե̑տք է որպես բարերար հանդես գալուց բացի փորձենք օգնել նաև
ի հայտ բերելու նոու-հաուներ և Սովետական համակարգի փորձի տարբերություն:
Պետք չէ՞ որպես մարդասիրական նպաստից բացի, օգնել մեր գիտուժով,
և մեր այդ փորձառությամբ, որ կտարբերվի  Սովետական համակարգից
ժառանգած փորձառությունից:
Մենք չպե̑տք է վերցնենք մեր պարտականությունները մեր ժողովրդի և
հայրենիքի առջևից:

Չպե̑տք է սփյուռքահայ գործարարները, տնտեսագետները և քաղաքագետները
հավաքվեն մի ծրագրի շուրջ, առաջակություններ տալով Հայաստանի տնտեսության
հնարավոր վերափոխման մասին: Նպատակը Հայաստանի մակարդակը բարելավելն է,
երկրների  Համաշխարհային բանկի վարկանիշում իրենց գործարարության
հեշտ վարման համար (World Bank’s rating of countries for their “ease of doing business”)
 առանց որևէ վերահսկողություն հաստատելու մտադրությամբ:

Սփյուռքը բավականին հասու̑ն է նման գործողությունների համար:
Սփյուռքի ինքնաթիռում կա̑ օդաչու:

Վերջին տաս տարիներին, խոսվում է որ 1.5 մլն. հայաստանի քաղաքացիներ արտագաղթել
են, դառնալով սպիտակ սպանդի պոտենցիալ զոհ: Այս 1.5 մլն.-ի համար մենք չենք կարող
վերցնել պատասխանատվություն:

Բավ  է ողբալ:

Բավ են քննարկումներ և Սփյուռքի ամսագրի հոդվածներ ՀՀ քաղաքական գործիչների
այս կամ այն զանցանքների վերաբերյալ:

Բավ են բացասական քննադատություններ:

Թող որ Սփյուռքի առաջնորդները, նրանք, ովքեր հարգում են իրենց, մի կողմ դնեն
իրենց անձնական խնդիրները, միանան և պատասխանատվություն կրեն, տէր կանքնելով
հայրենիքին: Վերջիվերջո, ու̑մ է պատկանում Հայրենիքը:

Պատմությունը կդատի մեր առաջնորդներին և մեզ մեր անբանության համար:

Tags: Առաջին էջ, Նամականի
Subscribe
  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your reply will be screened

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 0 comments