niderlandakan (niderlandakan) wrote,
niderlandakan
niderlandakan

Հոլանդացի գեղանկարիչների չխամրող գույները

Դիանա Ավետիսյան
(Մեր թղթ.)
Հոլանդիան կարելի է համեմատել բերքատու ծառի հետ, որն աշխարհին բարիք է տվել` հանրահռչակ արվեստագետների ստեղծագործությունների տեսքով: Հնարավոր է անվերջ խոսել այս երկրի հրաշագործ արվեստի վարպետների մասին, ում անունները սերտորեն կապված են Հոլանդիայի հետ: Պատուհանից բացվող աշնանային մելամաղձոտ, հակասական տրամադրություններ ստեղծող տեսարանը դրդեց ինձ հոդված պատրաստել հենց հոլանդացի տաղանդավոր նկարիչների մասին: Արվեստագետներ, ում ստեղծագործություններն աշնանային գունապնակի պարունակությունն ունեն, նույնքան հակասություն ունեցող` երբեմն պայծառ, երբեմն էլ մռայլ ու թախծոտ, նույնիսկ` խելահեղ ու տարօրինակ թվացող, ինչպես պատուհանից այն կողմ «գտնվող» իրական աշունը : Նրանց ստեղծած կտավների լաբիրինթոսում հայտնիները շատ են: Այնուամենայնիվ, առանձնացրել եմ հոլանդացի այնպիսի նկարիչների, ում անուններն ու հռչակը հայտնի են աշխարհով մեկ:
Ռեմբրանդ Հարմենս Վան Ռեյն: «Դանայան» (Danae)
Հոլանդացի նկարիչների անվանացանկը բացենք Ռեմբրանդ Հարմենս Վան Ռեյնով (Rembrandt Harmensz van Rijn): Նա լույս աշխարհ է եկել 1606 թվականի հուլիսի 15-ին Լեյդենում (Leiden): Ռեմբրանդը առանձնանում էր իր՝աշխատանքի հանդեպ հետաքրքիր մոտեցմամբ: Ստեղծագործելիս՝ նկարիչն առաջնային կերպով պատկերում էր հետին պլանը: Նա իր աշխատանքում կիրառում էր նաև վրձնի սուր ծայրով նկարելու պրակտիկան` անցկացնելով այն դեռ չչորացած ներկի վրայով: Նման մեթոդը հիմնականում կիրառվում էր նկարիչների կողմից` կտավներում մազերը պատկերելու ընթացքում: Ռեմբրանդի «Յակոբ Դե Գեյն III-ի (Jacob III de Gheyn ) դիմանկարը» հայտնվել է Գինեսի ռեկորդների գրքում`որպես ամենահաճախ գողացված արվեստի գլուխգործոց: Աշխատանքը գողացվել և գտնվել է չորս անգամ: Իսկ ահա ամենաառեղծվածային կտավներից է վարպետի «Դանայան» (Danae): Այդ կտավը երկու բնորդուհի է ունեցել, որից մեկը Ռեմբրանդի կինն էր` Սասկիա Վան Էյլենբյուրգը (Saskia van Uylenburgh), իսկ մյուսը՝ իր որդու ստնտուն` Գերտե Դիրքսը (Geertje Dirx): Կտավը փոփոխության է ենթարկվել Սասկիայի մահից հետո` համատեղելով նկարչի երկու սիրեցյալների դիմագծերը: Այսօր «Դանայան» գտնվում է հատուկ պաշտպանական համակարգի տակ: Այդ հնարքի իրականացման պատճառ հանդիսացավ այցելուներից մեկը, ով նկարի վրա էր շփել ծծմբաթթու և «դանակահարել» այն 2 անգամ: Վերականգնումը տևել է 20 տարի: Ռեմբրանդի կյանքում եղել է երեք կին, սակայն նկարիչն ամենից շատ սիրել է իր կտավները և «ամուսնացած» է եղել արվեստի հետ:

d_bosx.JPG
(Jheronimus Bosch ) նկարչի ամենահայտնի կտավներից մեկը` «Երկրային վայելքների այգին» (The Garden of Earthly Delights)

Հանրահռչակ նկարիչ Հիերոնիմ Բոսխ: Ծննդյան թվականը ստույգ չէ` մոտ 1450-1460 թվականներ: Իր մականունը Հիերոնիմուս Վան Ակենը փոխ է առել Հերտոգենբոս (Hertogenbosch) քաղաքի վերջին վանկից: Այսօր էլ Բոսխի անունը տարաձայնությունների և ասեկոսեների պատճառ է հանդիսանում: Բոսխի կյանքից մեզ շատ քիչ բան է հայտնի: Որոշ աղբյուրների համաձայն՝ նրա պապն ու հայրը նույնպես նկարիչ են եղել: Իր կտավներում պատկերված հրեշներն ու մեղքերի մեջ թաղված մարդիկ, կարծես, էլ ավելի պահանջված և գրավիչ են դարձնում այդ առեղծվածային նկարչի կենսագրությունը, ում, ի դեպ, իր իսկ կոլեգաներն անվանել են «մղձավանջների պրոֆեսոր»: Բոսխի կտավները չէին արգելվում եկեղեցու կողմից, ինչը զարմանալի է՝ հաշվի առնելով տվյալ ժամանակաշրջանին հատուկ հայացքները: Բոսխը, ով ապրել է 60 տարի, համարվում է մեզ հասած 30 կտավների հեղինակը: Այն հանգամանքը, որ Բոսխի կենսագրությունը «մառախլապատ» է, շարժառիթ հանդիսացավ բազմաթիվ լեգենդների հորինման համար: Ոմանք պնդում են, թե Բոսխի նկարներում թաքցված են այն ժամանակների ալքիմիկոսների, աստղաբանների և վհուկների գաղտնիքները: Ոմանք էլ հակված են այն կարծիքին, որ նա հերետիկոս է եղել, այնինչ բազմաթիվ աղբյուրներ վկայում են Բոսխի խիստ հավատացյալ լինելու փաստի մասին: Արվեստագետները Բոսխին դասում են վաղ շրջանի սյուռեալիստների շարքին` կարծելով, որ հենց նրա նկարներն են ոգեշնչել հայտնի սյուռեալիստ (վերիրականություն) Սալվադոր Դալիին (Salvador Dalí), ով ապրել և ստեղծագործել է Բոսխից 400 տարի հետո: Բոսխի կտավների գլխավոր թեմատիկան մարդն է` իր երկրային կյանքում գործած մեղքերով հանդերձ: Հանրահայտ Հիերոնիմ Բոսխի նկարները ողողված են զանազան սիմվոլներով, որոնք կարելի է անվերջ բացահայտել: Այսպես, նկարչի ամենահայտնի կտավներից մեկը` «Երկրային վայելքների այգին» (The Garden of Earthly Delights), իր մեջ թաքցնում է բազմաթիվ ռեբուսներ: Այստեղ վրձնի յուրաքանչյուր շարժումը խոսուն է և խորիմաստ: Այդ մեկ կտավում Բոսխը փորձել է պատկերել մարդու կյանքի բոլոր փուլերը: Ձախ կողմը պատկերում է դրախտը, աջ կողմը` դժողքը, իսկ կենտրոնական մասում գտնվում է երկրային վայելքների այգին: Բոսխի մահը ևս առեղծվածային է: Իր վախճանից 100-ամյակներ անց Բոսխի շիրիմում չեն գտնվել նկարչի մնացորդները:
Յոհանես Յան Վերմեր (Johannes Jan Vermeer): «Մարգարտե ականջողով աղջիկը»,«Համերգ» (The Concert)
Հաջորդը մեր ցանկում Յոհաննես Յան Վերմերն է (Johannes Jan Vermeer): Նա ծնվել է 1632 թվականին Դելֆտում (Delft): Վերմերը կարճ կյանք է ունեցել, նա ապրել է ընդամենը 43 տարի: Սակայն այդ 43 տարին անհնար է անարդյունավետ անվանել: Վերմերն իր կտավներում կարողանում էր վարպետորեն փոխանցել լույսի հմայքը: Նկարչի ամենահայտնի նկարներից է` «Մարգարտե ականջողով աղջիկը»: Վերմեերը բազմազավակ հայր է եղել, ունեցել է 15 երեխա: Ներկայումս աշխարհում հայտնի է Վերմեերի վրձնին պատկանող 39 կտավ: Նկարներից մեկը`«Համերգ» (The Concert) անվանումով գողացվել 1990 թվականին և առ այսօր չի բացահայտվել նկարի գտնվելու վայրը: Վերմերի նկարներում ամենահաճախ հանդիպող իրը դեղին վերարկուն է, որը պատկանում էր իր կնոջը` Կատարինային, ում հաճախ կարող ենք հանդիպել իր ամուսնու կտավներում: Վարպետը մահացել է աղքատության մեջ: 1672 թվականին սկսված պատերազմը շատ բան փոխեց «նկարչական շուկայում», ինչը դրդեց Վերմերին վաճառել իր մոտ գտնվող գրեթե բոլոր նկարները: Նկարչի մահից հետո նրա կինը ստիպված հրաժարվել է ժառանգությունից և հանձնել այն պարտատերերին:

Վինսենտ Վան Գոգ:                         «Արևածաղիկները» (Sunflowers): «Աստղային գիշերը» (Starry night)
Այս աստղաբույլերի ֆոնին իր ուրույն տեղն ունի Վինսենթ Վան Գոգը (Vincent van Gogh): Նա ծնվել է 1853 թվականին Խրոտ Զունդերտ (Groot-Zundert) գյուղում: Ամենատարածված լեգենդներից է, իբր Վան Գոգը կտրել է իր ականջը, այնինչ կտրվել է միայն ականջի բլթակը: Ոմանք պնդում են, որ տվյալ միջադեպը տեղի է ունեցել նկարիչ Պոլ Գոգենի (Paul Gauguin) հետ բռնկված վեճի ժամանակ: Իր կյանքի ընթացքում Վան Գոգը գրել է ավելի քան 900 նամակ, որոնցից շատերը ուղղված էին իր եղբորը` Թեոդոր Վան Գոգին (Theodorus van Gogh): Թեոն բազում անգամներ օգնել է իր եղբորը և միշտ իր կողքին է եղել, նույնիսկ՝ հեռավորության վրա: Թեոդորը մահացել է Վինսենթից 6 ամիս անց: Վինսենթ Վան Գոգն իր կյանքի ընթացքում վաճառել է միայն մեկ նկար` «Խաղողի կարմիր այգիներ Առլում» (Red vineyard at arles): Նկարչի անունը հայտնի է դարձել միայն մահից հետո: Նրա ամենահայտնի գործերից են «Աստղային գիշերը» (Starry night) և «Արևածաղիկները» (Sunflowers): Այդ հանրածանոթ կտավները ստեղծվել են հոգեբուժարանում, որտեղ Վան Գոգը ինքնակամ է հայտվել: Մշտական աղքատությունը, ալկոհոլը և ծանր աշխատանքը չէր կարող բացասապես չանդրադառնալ նկարչի առողջության վրա: Վան Գոգի նկարներում պատկերված դեղին կետերը վկայում են նրա ծանր հոգեբանական վիճակի մասին: Վան Գոգին շատերն անվանում են «խենթ վարպետ»: Ոչ ոք չէր հավատում, որ օրերից մի օր նա կդառնա հայտնի նկարիչ: Այնինչ, այսօր Վինսենթ Վան Գոգն ամենապահանջված նկարիչների շարքում է:
Թեև դրսում մելամաղձոտ, տխուր ու անձրևախառն աշուն է և օրերը լցված են քաղաքական պայթունավտանգ իրադարձություններով, անափ ու տխուր իրականության դատարկ ժամանակը արժևորվում ու գունազարդվում է այս վարպետների արարող վրձնի աշնանային բազմերանգ գույներով:

Վինսենտ Վան Գոգ' Խաղողի կարմիր այգիներ Առլում:



Tags: Հետաքրքիր է, մշակութային
Subscribe
  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your reply will be screened

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 0 comments