niderlandakan

Միայն Հայաստանը կարող է համախմբել աշխարհասփյուռ հայերին. Մաթո Հախվերդյան

Մաթո Հախվերդյան
Մաթո Հախվերդյան

Ներկայացնում ենք miasin.am-ի հարցազրույցը Հաագայի հոլանդահայ «Աբովյան» մշակութային միության վարչության և Հոլանդահայ կազմակերպությունների ֆեդերացիայի (FAON) նախագահ Մաթո Հախվերդյանի հետ:

– Պատերազմի օրերին Սփյուռքը միանգամից ինքնակազմակերպվեց ու հնարավոր բոլոր եղանակներով (քաղաքական, մարդասիրական, տեղեկատվական և այլն) ջանաց օգնության ձեռք մեկնել հայրենիքին. Ձեր համայնքը/կառույցը ո՞ր ուղղություններով էր այդ օրերին աշխատում և ինչպե՞ս կարողացավ օգտակար լինել Հայաստանին ու Արցախին:

– Նախ ասեմ, որ ինքնակազմակերպման առումով, դա հնարավոր էր միայն մարդասիրական, դրամահավաքի ասպարեզում։ Ավելի դժվար են քաղաքական և տեղեկատվական բնագավառները, որոնց համար հարկավոր է տարիների մեծ փորձ, փոխադարձ կապեր և կազմակերպված և բանիմաց աշխատանք։

Պատերազմի օրերին կատարված աշխատանքների մասին ես կարող եմ խոսել միայն Նիդերլանդների և մի փոքր էլ Բելգիայի հայերի մասին։ Պատերազմի առաջին օրն իսկ, երբ ես մտա Հաագայի «Աբովյան» մշակութային միության կենտրոն, այնտեղ հավաքվել էին սովորականից ավելի շատ հայեր, բոլորն էլ անհանգիստ, մտահոգված և պատրաստակամ ինչ-որ բանով օգտակար լինելու հայրենիքին։ Եղան բազմաթիվ առաջարկներ, որոշվեց կազմակերպել հավաքներ և մասնակցել տարբեր ակցիաների։

Թե՛ «Աբովյան» միությունը և թե՛ Հոլանդահայ կազմակերպությունների ֆեդերացիան (FAON) լծվեցին աշխատանքի` հոլանդահայ այլ կազմակերպությունների հետ միասին կազմակերպելով հանրահավաքներ, ցույցեր, Նիդերլանդների խորհրդարանին ներկայացնելով հանրագիր՝ ղարաբաղյան հիմնահարցի և ադրբեջանա-թուրքական ագրեսիայի վերաբերյալ։ Հոլանդահայ կազմակերպություններն ակտիվորեն մասնակցեցին Բրյուսելում կազմակերպված Եվրոպայի հայության ցույցին։

Պատերազմի ընթացքում «Աբովյան» միության և հոլանդահայ այլ կառույցների անդամները միասնաբար ամեն օր լուռ հերթապահության կարգով ցույց անցկացրեցին Հաագայում Նիդերլանդների խորհրդարանի մուտքի մոտ։ Նրանք կրում էին Հայաստանի և Արցախի դրոշներ և պաստառներ՝ պահանջելով դադարեցնել ադրբեջանական ագրեսիան Արցախի դեմ, ճանաչել Արցախի անկախությունը և դատապարտել պատերազմական hանցագործությունները։ Նրանք շարունակաբար շփվում էին հոլանդացի պատգամավորների, նախարարների, վարչապետի, լրագրողների և այլ մարդկանց հետ՝ տեղեկացնելով Արցախի հիմնահարցի և պատերազմական իրավիճակի մասին։

FAON-ն համագործակցելով ՀՀ դեսպանության հետ, բուռն աշխատանք ծավալեց դիմելով նիդերլանդական իշխանություններին և հատկապես՝ խորհրդարանի պատգամավորներին՝ նրանց իրազեկելով ադրբեջանա-թուրքական դաժանությունների և պատերազմական հանցագործությունների մասին։ FAON-ին հաջողվեց կազմակերպել խորհրդարանական ունկնդրումներ Նիդերլանդներում ՀՀ դեսպան Տիգրան Բալայանի և Արցախի մարդու իրավունքների պաշտպան Արտակ Բեգլարյանի մասնակցությամբ (հեռավար)։ Այդ աշխատանքների շնորհիվ, Նիդերլանդների խորհրդարանը ընդունեց մի շարք բանաձևեր՝ առաջարկելով կառավարությանը պատժամիջոցներ կիրառել Ադրբեջանի նախագահի և նրա ընտանիքի անդամների, ինչպես նաև Ադրբեջանի և Թուրքիայի պատերազմական հանցագործություններ իրագործած պատասխանատուների նկատմամբ։

Մարդասիրական օգնությունը և դրամահավաքը թե՛ Նիդերլանդներում և թե՛ Բելգիայում ինքնակազմակերպվեց շատ արագ և հավաքված գումարների հիմնական մասը փոխանցվեց «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի Նիդերլանդների մասնաճյուղին։ Հավաքվեց և Հայաստան ուղարկվեց դեղորայք, բժշկական սարքեր, հագուստ, բանակի համար որոշ պարագաներ և այլն։ Տեղի ունեցան նաև ինքնաբուխ ակցիաներ, ինչպես օրինակ՝ մի քանի ժամով դեպի Բելգիա տանող մայրուղիների փակումը։

– Այսօր, դժբախտաբար, ունենք մի իրականություն, որի հետ դժվար է համակերպվել: Որո՞նք են այն առաջնային նպատակակետերը, որոնց ուղղությամբ պետք է քայլեր ձեռնարկել: Եվ ո՞րը պետք է լինի Սփյուռքի դերակատարումն այդ հարցում:

– Ինչպես Հոլանդահայ կազմակերպությունների ֆեդերացիայի հայտարարության մեջ է նշված՝ այս դժվարին պահին հարկավոր է երկրում պահպանել կարգ ու կանոն՝ համաձայն ՀՀ սահմանադրության և օրենքների, և ցուցաբերել միասնականություն, համերաշխություն և համախմբվածություն հանրապետության հրատապ հարցերին գոհացուցիչ լուծումներ տալու համար։

Մեզ համար առաջնահերթ կարևորություն ունեն ռազմագերիների և զոհերի դիերի փոխանակումը, վիրավորված զինծառայողների բուժօգնությունը, զոհվածների ընտանիքների խնամքը, Արցախից տեղահան եղած ընտանիքներին մարդասիրական օժանդակության ցուցաբերումը և այլն։

Հոլանդահայ կազմակերպությունների ֆեդերացիան ՀՀ դեսպանության հետ համատեղ աշխատում է, որպեսզի Նիդերլանդների խորհրդարանը բանաձև ընդունի Արցախի ճանաչման և Հայաստանին մարդասիրական օգնություն տրամադրելու առաջարկներով։ Սփյուռքը կարող է բացի մարդասիրական և մասնագիտական օգնությունից, աշխատել զանազան երկների իշխանությունների և արդյունաբերական հիմնարկների հետ՝ հօգուտ Հայաստանի և հայ ժողովրդի շահերի։

– Նշեցիք, որ Ադրբեջանում գտնվող հայ ռազմագերիների և զոհերի դիերի փոխանակումը Ձեզ համար առաջնահերթ կարևորություն ունեն: Ի՞նչ քայլեր է կառույցը ձեռնարկո՞ւմ այս ուղղությամբ:

– Հոլանդահայ կազմակերպությունների ֆեդերացիայի հատուկ հանձնախումբը զբաղվում է ռազմագերիների հարցով։ Ցավոք, այդ հարցի լուծումը կախված է միջազգային կառույցներից և ձեռք բերված պայմանավորվածությունից։ Մենք փորձում ենք Կարմիր Խաչի հոլանդական գրասենյակի միջազգային բաժնի միջոցով ազդել, որպեսզի հարցը լուծվի հնարավորինս շուտ։

Մենք նրանց ենք ներկայացրել ՀՀ և Արցախի Մարդու իրավունքների պաշտպանների զեկույցները և Ադրբեջանի կողմից գերիների խոշտանգումներին վերաբերող նյութեր։ Մենք հետևողականորեն հոլանդացի պատգամավորներին ենք ներկայացնում ռազմագերիների մասին տեղեկություն և փորձում նրանց միջոցով ազդել գերիների անհապաղ փոխանակման գործընթացի վրա։

Աշխատանքներ են տարվում նաև HRW և Amnesty International կազմակերպությունների հոլանդական մասնաճյուղերի հետ այդ ուղղությամբ։

– Հոլանդահայ կազմակերպությունների ֆեդերացիան (FAON) հայց է ներկայացրել սոցիալական ցանցերի թուրք-ադրբեջանական օգտատերերի և «Գորշ գայլերի» դեմ հայերի նկատմամբ ինտերնետում մի շարք վիրավորական և ատելության խոսքի, խտրականության և բռնության կոչերի կապակցությամբ։ Ի՞նչ փուլում է դատական գործն ու ի՞նչ սպասելիքներ ունեք:

– Սոցցանցերում թուրքերի և ադրբեջանցիների հակահայ գրառումները թափ առան հայ-ադրբեջանական հուլիսյան բախումների ժամանակ և ավելի ծայրահեղ բնույթ ստացան սեպտեմբերի 27-ի՝ Արցախի դեմ Ադրբեջանի սանձազերծած պատերազմի ընթացքում։ Ի շարս այլոց, հայերի հասցեին վիրավորական և ատելության գրառումներ է կատարել «Թուրք-ադրբեջանական մշակութային միության» նախագահ Իլհամ Աշկինը, որին հոլանդական դատարանը դատապարտել է հայերի նկատմամբ բռնություն հրահրելու մեղադրանքով։

Այս նոր հայցը Հոլանդահայ կազմակերպությունների ֆեդերացիան ներկայացրել է հոլանդական իրավական մարմիններին նոյեմբերի 27-ին։ Եթե դատախազությունը ներկայացված փաստերը բավարար համարի դատ բացելու համար, կսկսվի դատական գործը և այս անգամ ևս հավանաբար պարոն Աշկինը կհայտնվի դատարանի առաջ և կպատժվի որպես կրկնահանցագործ (ռեցիդիվիստ)։

– Պատերազմի օրերին մեկ անգամ ևս փաստեցինք, որ Սփյուռքը զորեղ ուժ է, մեր ամենամեծ հարստությունը՝ պատրաստ միշտ կանգնելու հայրենիքի կողքին: Այսօր ունենք նոր մարտահրավերներ. ինչպիսի՞ն ենք պատկերացնում Հայաստան-Սփյուռք հետագա հարաբերությունները: Որո՞նք պետք է լինեն այն առաջնային հանգրվանները, որոնց շուրջը պետք է զարգանան այդ հարաբերությունները՝ փոխադարձաբար:

– Ինչպես հայտնի է, Հայկական սփյուռքը բազմաշերտ է և բազմաբղետ։ Առ այսօր չկան հավաստի վիճակագրական և թարմացվող մարդահամարի տվյալներ։ Դրանց բացակայության պայմաններում հնարավոր չէ լիարժեք խոսել Սփյուռքի առարկայական ներուժի մասին։ Առհասարակ, մեծ աղետների ժամանակ մարդիկ համախմբվում են և պատրաստ են աննախադեպ զոհողություններ անել։ Օրինակ՝ դա տեղի ունեցավ Սպիտակի երկրաշարժի, Սումգայիթի և ադրբեջանական այլ քաղաքների ջարդերի ժամանակ։

Պատերազմի արհավիրքը համախմբեց մեծ թվով հայերի, որոնք ոչ միայն պատրաստ էին նյութական օժանդակություն ցուցաբերել Հայաստանին, այլ փորձեցին միջոցներ գտնել Հայոց բանակին օգնելու համար։ Չպետք է մոռանալ, որ վերջին տասնամյակներում արմատապես փոխվել է սփյուռքահայության կազմը։ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո, դասական կամ «հին» սփյուռքահայությունը համալրվել է հիմնականում Հայաստանից արտագաղթած հայությամբ։

Փոխվում են նաև սփյուռքահայ կառույցների աշխատանքների բնույթը և նախասիրությունները։ Հայաստանից արտագաղթած հայերից շատերը ներգրավված չեն գոյություն ունեցող հայկական կրթական, մշակութային և հասարակական կառույցներում, սակայն նրանք փորձում են ստեղծել նոր, հիմնականում բարեգործական կազմակերպություններ։

Վերջին պատերազմի ընթացքում Հայաստանից արտագաղթած հայերը չափազանց աշխուժացան, ակտիվորեն «ինքնակազմակերպվեցին» և կատարեցին հիմնականում մեծ նվիրատվություններ համահայկական հիմնադրամի տեղական մասնաճյուղին։ Նրանցից շատերն արդեն իսկ սկսել են հեռանալ հայկական համայնքային կյանքից։

Հայաստան-Սփյուռք հարաբերությունների զարգացումը կախված է առաջին հերթին Հայաստանից։ Միայն Հայաստանը կարող է համախմբել աշխարհասփյուռ հայերին, ներգրավել նրանց հայրենաշեն աշխատանքներում։ Դա նշանակում է, որ Հայաստանը նախևառաջ պետք է քարտեզագրի տարբեր երկրներում ապրող հայերին, մարդահամար իրականացնի, որպեսզի կարողանա ճիշտ պատկերացում կազմել տարբեր համայնքների հայության մասին և կարողանա համապատասխան փոխադարձ հարաբերություններ զարգացնել։ Այդպիսով, ամուր և իրատեսական հիմքերի վրա կդրվեն Հայաստան-Սփյուռք հարաբերությունները։ Դա պահանջում է լուրջ և հետևողական աշխատանք։

Այդ գործին կնպաստի Հայաստանում սոցիալ-տնտեսական արդար համակարգը, ժողովրդավար կառավարությունը և հոգատար իշխանությունը։ Արտերկրում ապրող հայերը պետք է զգան, որ իրենք մաս են կազմում հայկական մեծ ընտանիքին, և իրենց առօրյան ինչ-որ կերպ նպաստում է հայրենիքի բարգավաճմանը։ Վերջին հաշվով հայության գոյատևման առհավատչյան և ապահով հանգրվանը Հայաստան աշխարհն է։


Error

default userpic

Your reply will be screened

Your IP address will be recorded 

When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.