?

Log in

No account? Create an account

Previous Entry | Next Entry

ՄԱՇՏՈՑԻ ԼՈՒՅՍԸ

Սփյուռքում, մասնավորապես Նիդերլանդներում ապրող մեր հայրենակիցներն, անձամբ իրենք պետք է ջանքեր թափեն մշակութային ու ազգային արժեքներին հասու լինելուն: Մեր երիտասարդներից լրացուցիչ ջանքեր է պահանջում  անձամբ իրենք փնտրելու, գտնելու և ծանոթանալու հայ մեծերի գործերին, ուսումնասիրելու նրանց ստեղծագործությունները, ծանոթանալու նրանց կյանքին ու ստեղծագործական ուղուն, մոտիկ կանգնել հայ մշակույթի ակունքներին:Մարտիրոս Սարյանի տուն- թանգարանի աշխատակցուհի Վարդուհի Ադամյանն այս անգամ  Նիդերլանդական Օրագրի ընթերցողներին է ուղարկել արվեստաբան, նկարիչ Մարտին Միքայելյանի այս հոդվածը' ում անհատական աշխատանքների ցուցահանդեսն էր վերջերս բացվել Երևանում:

2.

Մարտին Միքայելյան

Արվեստաբան նկարիչ

Լուսանկարներում.-Երիտասարդ Մարտին Միքայելյանը մեծն Մարտիրոս Սարյանի հետ(ձախ լուսանկարում) և հիմա(աջ լուսանկար):

Լաո Ցզին մեզանից հեռու էր ոչ միայն աշխարհագրական լայնություններով, Սոկրատեսը` նույնպես: Զրադաշտը մոտիկ`էր և մենք իբրև նշանավոր պատ կառուցողներ նրա գաղափարը վռնդեցինք Արմենիա երկրից: Տիգրանների երկրային փառքը բավական չէր , որպեսզի մեր երկրին չսպառնար անպտուղ անապատ և անգաղափար կղզի դառնալու վտանգը: Եվ ահա ժամանակին հայտնվեցին Մեսրոպ Մաշտոցը , Սահակ Պարթևը, Վռամշապուհ արքան: Մաշտոցը մեր առաջին ուսուցիչն է, թարգմանիչը, քաղաքագետը, դիվանագետը, քրիստոնեության, լուսավորության աննկուն տարածողը: Նա առաջինն էր , որ կապեց Հայաստանը համաշխարհային լուսավորության հետ, որը 5- րդ դարում բացարձակապես նշանակում էր միտք, գաղափար, մշակույթ և ավաղ, այսօր համարյա ոչինչ չի նշանակում ''համաշխարհային լուսավորություն'' բառակապակցությունը :Մովսես Խորենացու, Դավիթ Անհաղթի, Եղիշեի, Եզնիկ Կողբացու, հայոց Ոսկեդարի բոլոր փայլուն դեմքերի , նաև Գրիգոր Նարեկացու , Խաչատուր Աբովյանի, Միքայել Նալբանդյանի համար պարտական ենք Սուրբ Մեսրոպին: Վարդան և Վահան Մամիկոնյանների ապստամբությունների, մշակութային մեր բոլոր թռիչքների, հայկական մանրանկարչության բոլոր դպրոցների, Կոմիտասի, Թորամանյանի, Մարտիրոս Սարյանի, հայոց ճարտարապետության, ամբողջ հայության թիկունքին կանգնած է Մեսրոպ Մաշտոցը: 21-րդ դարի շուկայական հարաբերությունների մեջ նույնքան անհասկանալի է հայերեն թարգմանված  ''Ճանաչել զիմաստություն և զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ '' Սողոմոնի միտքը, որքան Դոստոևսկու ''Գեղեցկությունը կփրկե աշխարհը '' աշխարհով մեկ սփռված խոսքը: Մաշտոցը Լաո Ցզիի, Կոնֆուցիոսի, Պլատոնի, Սոկրատեսի, հին աշխարհի մեծ մարգարեների նման այսօր էլ ճանապարհորդում է միջօրեականներով ու զուգահեռականներով, իսկ ով աչք ունի` կտեսնի, ով ականջ ունի` կլսի: Տիրապետելով պարսկերեն , ասորերեն , հավանաբար նաև վրացերեն լեզուներին, քաջ իմանալով , որ արևը ծագում է արևելքից , նա համենայնդեպս, թեքվեց դեպի Պլատոնի և Պերիկլեսի մեծարվեստ երկիրը` հայերեն տառերը հնարեց հունարեն այբուբենի ազդեցությամբ: Մի կողմից հայերեն տառերը ինքնատիպ գեղեցկությամբ են օժտված և կրում են հայության`հին ազգերից մեկի ոգին ու ստեղծելու կամքը, մյուս կողմից շփվում են հին աշխարհի ամենազարգացած երկրի մեծ մշակույթին: Մաշտոցն առաջինը ցույց տվեց, որ ազգայինն արվեստում լայնախոհ, հեռատես լինելն է , առանձնահատուկ ինքնատիպությունը, որը հեռու է ծայրահեղ այն ինքնատիպությունից, որպիսին մի ժամանակ աֆրիկյան ցեղերից մեկի պարն էր ` մուկ ուտելու պատմությունը: 20-րդ դարի սկզբին պայման չէր, որ հայ տաղանդավոր նկարիչը ազդվեր Մատիսից կամ Պիկասոյի կտավներից: Սակայն պետք էր մտնել համաշխարհային շարժման մեջ, եթե կուզեք խոսել ժամանակակից արվեստի համընդհանուր լեզվով, չկորցնելով սեփական դեմքն ու ազգային ինքնատիպությունը: Այդպիսի ստեղծագործություններ են Եղիշե Թադևոսյանի  ''Ջան գյուլում''-ը , Պոլսում, Եգիպտոսում ծնված Սարյանի պատկերները: Այդպիսին է Խաչատուր Աբովյանի <Վերք Հայաստանի>-ն, Եղիշե Չարենցի <Երկիր Նաիրի> վեպը, <Սասունցի Դավիթ>էպոսը, <Երկնէր երկին, երկնէր երկիր>-ը: Համենայն դեպս, 19-րդ դարի զարգացած մարդիկ գիտեին, որ հայերն ունեն իրենց սեփական ալֆան և օմեգան: Այդպիսի մշակութային աշխարհահռչակ նվաճում է հայ գրերի գյուտը: Մեր տառերը ինքնուրույն , առանձնահատուկ մշակութային արժեքներ են, սակայն հունական տառերի հետ ''ազգակցական'' կապն ակնհայտ է: Մաշտոցի ստեղծագործությունը այսօրվա լեզվով ասած մոդեռն և ազգային է, և գտնվում է համաշխարհային մշակույթի կոնտեքստում : Կարելի՞ է թղթի կամ կտավի վրա պատկերել Մաշտոցին : Համենայն դեպս , մանրանկարչության նմուշները, Ստեփանոս Ներսիսյանի հայտնի դիմանկարը, 1960-ականների մրցանակաբաշխության փորձերը, Գրիգոր Խանջյանի կոմպոզիցիան շատ պակասություններ ունեն: Մաշտոցն իր թողած գրական ժառանգության ` ճառերի, խրատների, հոգևոր երգերի մեջ չի երևում իր ամբողջ հասակով, ինչպես իրենց գրի մեջ ամենայն փայլով մենք տեսնում ենք Մովսես Խորենացուն, Եղիշեին, Գրիգոր Նարեկացուն,Կոստանդին Երզնկացուն,Խաչատուր Աբովյանին, Միքայել Նալբանդյանին, Նիկողայոս Ադոնցին: Նա իր ամբողջ կյանքում զբաղված էր դպրոցաշինությամբ, լուսավորություն, քրիստոնեություն տարածելով: Մաշտոցի մասին կարելի է վեպ ստեղծել, ինչպես գրեց Դերենիկ Դեմիրճյանը, համենայն դեպս , կիսատ թողնելով: Կարելի է նրա գործը արժևորել ոգեշունչ տողերով , ինչպես Լեոյի, Պարույր Սևակի , մյուսների հոյակապ փորձերը: Գրականությունն ի վիճակի է թափանցել իրերի խորքը, ներկայացնել էությունը: Նկարչությունն այդ իմաստով սահմանափակ է : Տեսեք, ի՜նչ հրաշալի է Գրիգոր Մլիճեցու մեծ ճգնավորին պատկերած մանրանկարը , բայց հասկանալի պատճառով չի արտահայտում ''Մատեանի'' և ոչ մի տողը : Դիմանկարչությունը հրաշալի և մեծ ճանապարհ է անցել Վելասքեզի, Ռեմբրանդտի, Ֆրանց Հալսի հոգեբանական խորությունից հասնելով Պիկասոյի և Խուան Միրոյի հետաքրքիր մեկնաբանություններին: Այնուամենայնիվ , դրանք կերպարվեստի գլուխգործոցներ են և իրականությունն արտացոլելու պարտավորություն չունեն: Չեմ կարող չհիշել Խոսե Օրտեգա ի Գասետի դիտարկումը. ''Արվեստն արժանի է ամենախոր հարգանքի, սակայն իր ամբողջության մեջ կյանքի խորագույն լրջության համեմատությամբ թեթևսոլիկ է և անլուրջ'':

Հետաքրքիր են հատկապես բնորդներից կատարված դիմանկարները: Անցյալի գործիչներին շատ քչերն են կարողացել արժանիորեն պատկերել: Իհարկե, հրաշալիք է Ռեմբրանդտի  ''Հուլիոս Ցիվիլիսի խռովությունը '': Սակայն դա կերպարվեստի անկրկնելի գլուխգործոց է և ի զորու չէ ամբողջ էությամբ ներկայացնելու բաթավների ' երբեմնի հաթերի առաջնորդի ապրումները: Քրիստոսի լավագույն պատկերումները նույնպես հասկանալի պատճառով չեն կարող հատել նկարչական և քանդակագործական միջավայրի սահմանները:  Ցանկացած հայ նկարիչ, եթե վրձինը հպում է կտավին ակնածանքով, եթե թղթի, կտավի, կավի, քարի, երկնքի, թռչունի, մարդու հանդեպ սեր է տածում , ուրեմն քայլում է Մաշտոցի և նրա աշակերտների ճանապարհով: